« Wróć

Życie seniorów w rękach Opiekunów

,,Życie seniorów w rękach opiekunów”

Przedstawiam Państwu model opieki, który opracowałam i wprowadziłam w jednym z Domów Pomocy Społecznej. Model opracowany z myślą o Opiekunach Medycznych nazwałam „Ogrodem”. Oparty jest na standardzie świadczonych usług składający się z następujących elementów: Wiedzy, Świadomości, Wartości, Etyce, Empatii. 

Człowiek w wieku starczym uczy się wolniej niż człowiek młody. Rolą opiekuna jest przeprowadzić seniora godnie i cierpliwie przez cały ogród o różnej porze roku, aż do momentu późnego stadium choroby podopiecznego. W moim modelu opieki "Ogród" Seniorów porównuję do kwiatów, które tak samo jak każdy z nas potrzebują słońca, wody, wyjścia na powietrze i pielęgnacji. Każdy Kwiat bez wody więdnie, tak samo jak każda osoba chora bez odpowiedniej opieki i pielęgnacji. Niektóre kwiaty przekwitają już na zawsze i już nigdy nie kwitną. Inne przezimują i ponownie zakwitają. Tak samo jak człowiek. Choroby przychodzą i odchodzą. Jednak w chorobie każdy z nas potrzebuje opieki i pielęgnacji. Bardzo często to dzięki naszej mozolnej, codziennej pracy osoby chore wracają do nas po ciężkiej chorobie. Jak te kwiaty, które zakwitają ponownie. Podopieczny obciążony jest często różnego rodzaju jednostkami chorobowymi. Będąc osobą obłożnie chorą staje się naszym wyjątkowym pacjentem do opieki i pielęgnacji. 

Często podopieczni w ciężkim stanie kierują się jedynie odruchami. Pojawiają się przykurcze kończyn, ponieważ chorzy przyjmują pozycję embrionalną. Nie ma spontanicznego rozluźnienia i na tym już etapie mówimy o pielęgnacji, która jest bardzo trudna i wymaga od opiekuna cierpliwości, wysokiej kultury osobistej, wiedzy i empatii. Należy pamiętać, że umiejętne postępowanie z podopiecznym podczas pielęgnacji zaoszczędzi mu bólu, przykrości oraz cierpienia. Naczelną zasadą każdego Opiekuna jest pamiętać, że na pierwszym miejscu jest człowiek, a dopiero później choroba. Opiekun musi mieć świadomość tego, iż mimo, że podopieczny nie rozmawia, nie współpracuje, jest milczący, to ciągle z nami jest: potrzebuje naszego ciepła, troski, miłych słów, przywitania się z nim po wejściu do pokoju. Musimy o tym pamiętać nawet jeżeli on nie reaguje na nasze słowa czy gesty. A podczas wykonywania czynności medycznych i pielęgnacyjnych pamiętajmy, że on nadal jest i jest to człowiek. 

W Domach Pomocy Społecznej opieka sprowadza się zazwyczaj do pielęgnacji. Standard życia podopiecznych w dużej mierze zależy od wartości wyznawanych przez opiekuna, ponieważ jakość świadczonych usług pielęgnacyjnych opiekun wyznacza sam a podopieczny jest od niego często zależny. Jakość życia podopiecznego zależy od sumienności, wiedzy oraz uczciwości opiekuna. Autorski model opieki dla opiekunów, który opracowałam, opiera się na tym, aby wypielić wszystkie chwasty z całego ogrodu''. Co to znaczy? To znaczy aby: wyeliminować rutynę, a także stare i złe przyzwyczajenia. 

Opiekun musi znać swoją wartość, a co za tym idzie, powinien zawalczyć o swoją pozycję zawodową. Niewątpliwie jest to ciężki i odpowiedzialny zawód, który niejednokrotnie wymaga naszego poświęcenia. Polega na współpracy z całym zespołem i uzupełnianiu się nawzajem. Opiekun sprawuje opiekę polegającą na partnerstwie z podopiecznym. Nie wolno stosować opieki w taki sposób, aby prowadziła ona do zapanowania nad starszym człowiekiem. Nie pozwólcie, żeby Dom Pomocy Społecznej kojarzył się seniorom z poddaniem się, rezygnacją i nieustannymi wyrzeczeniami. To Wy, Opiekunowie, jesteście odpowiedzialni za stworzenie takiej atmosfery, aby podopieczni czuli się bezpiecznie i szybko zaadoptowali się do nowych warunków. To wszystko ułatwi nasza życzliwość, empatia oraz duże dozy cierpliwości. Musimy pamiętać, że wszyscy podążamy w tym samym kierunku - kierunku starości i traktujmy podopiecznego tak, jakbyśmy chcieli być sami traktowani. 

Na czym miałby polegać model ogród? I jakie są jego założenia? Na co dzień w pracy opiekunów borykamy się z różnymi problemami. Bardzo dużo osób starszych ma problemy ze wzrokiem, więc zamiast typowego uniformu z identyfikatorem, proponuję wprowadzenie czerwonych koszulki polo z nadrukiem np. - "Opiekun Małgorzata" - Panie pokojowe nosiłyby koszulki polo koloru zielonego z napisem np.; „Pokojowa Bożena‘’. - Panie pielęgniarki noszą polo koloru niebieskiego z napisem np.,, Pielęgniarka Beata ‘’. Należy pamiętać, aby Nadruki tworzyły duże i łatwe do rozczytania litery. Miłym skutkiem wprowadzenia takich strojów byłby fakt, gdyby dzięki nim, nasi podopieczni zaczęli czytać napisy na koszulkach i nawiązali imienny dialog z pracownikami Domu. Osoby, które się wcześniej nie odzywały ponieważ miały trudność z zapamiętaniem zaczęłyby mówić do nas po imieniu, prosić np. o kawę: „pani Izo, pani Aniu.. poproszę kawę." Mieszkańcy, którym czytanie sprawia problem, rozróżnialiby pełnione funkcje pracowników właśnie po kolorach koszulek. Podopieczni tym samym wiedzieliby, do jakiej osoby mogą zwrócić się z konkretnym problemem. 

Opiekun pełni najważniejszą rolę w opiece nad seniorami, gdyż ma kontakt z podopiecznym od momentu porannej toalety - widzi wszystkie zmiany skórne oraz może ocenić ogólny stan podopiecznego. Ja nazywam opiekunów, "oczami pielęgniarki'', ponieważ jedna na dyżurze, nie jest w stanie dopatrzeć wszystkiego, więc ta rola przypada opiekunom. Dlatego to oni powinni posiadać wiedzę i świadomie brać odpowiedzialność za swoje postępowanie. Opiekun pełni wyjątkową funkcję, gdyż od jego reakcji na dany problem, zależy często dobre samopoczucie osoby chorej, zagubionej i bezradnej. Obowiązkiem opiekuna jest zgłaszać pielęgniarce wszystkie niepokojące spostrzeżenia dotyczące zdrowia i zachowań podopiecznych. Wspólny dialog, niezakłócony przepływ informacji i dobra atmosfera podczas pracy składają się na drogę do kompleksowej opieki, na którą zasługują nasi seniorzy. 

Każdy człowiek jest indywidualnością samą w sobie i tak też powinnyśmy go traktować. Jakby każdy był jedynym i tym wyjątkowym. Pamiętajcie Opiekunowie, największym wsparciem dla człowieka jest drugi człowiek. To my pełnimy te ważną rolę. Powinniśmy działać w myśl jasno określonych przepisów, uregulowań prawnych i być wspierani przez kadrę zarządzającą. Te czynniki z pewnością pozwolą nam pracować w mniejszym stresie i zmniejsza szanse wypalenia zawodowego. A satysfakcja w tym zawodzie jest wręcz niemożliwa do opisania słowami. 

Obowiązkiem opiekuna jest aktualizować wiedzę podczas konferencji, szkoleń a zadaniem kierownictwa jest umożliwić edukację. Zespół, który czuje się pewnie i ma poczucie wsparcia, pracuje efektywniej i spokojniej, a podopieczni czują się bezpieczniej i radośniej. Prawidłowa organizacja pracy , jasno określone cele, zadania i obowiązki opiekunów, aktualizowanie wiedzy, dobre relacje interpersonalne i spokojna atmosfera oraz kierownictwo posiadające odpowiednie kwalifikacje i współpracujące z zespołem równa się dobre życie seniorów. 

Na początku tekstu, wspominałam o standardzie świadczonych usług w moim modelu „Ogród”. Chciałabym opisać każdy z nich, ponieważ te wszystkie elementy tworzą jedną i nierozerwalną całość.

WIEDZA - Naczelną zasadą Opiekuna jest uaktualnianie wiedzy na bieżąco, a obowiązkiem kierownictwa jest umożliwić edukację Opiekunom. Przecież to w interesie pracodawcy jest zatrudniać wykwalifikowany personel, ponieważ podnosi to standard świadczonych usług. Opiekun, który ma możliwość poszerzania wiedzy czuje się pewnie, a jego praca nie przysparza mu tyle stresu, jeżeli jest pewien swoich działań i wie, co zrobić w każdej sytuacji. Wiedza i praktyka są elementami, które składają się na doświadczenie opiekuna. Opiekun z doświadczeniem ma pełną świadomość odpowiedzialności za życie drugiego człowieka.

ŚWIADOMOŚĆ- Bycie świadomym opiekunem to przede wszystkim posiadanie spokoju umysłu. Posiadając wiedzę na temat różnego rodzaju zagrożeń i wiedząc, jakie  możemy ponieść konsekwencje, nie wyrządzimy podopiecznemu krzywdy. Krzywdę opiekun może wyrządzić tylko nieświadomie. Posiadając wiedzę na temat obowiązujących przepisów, uregulowań prawnych, mając aktualną wiedzę medyczną wykonuje pracę świadomie i z pełną odpowiedzialnością.

WARTOŚCI - Każdy człowiek wyznaje inne wartości, ale opiekunów muszą łączyć podobne, ponieważ tylko wtedy znajdą porozumienie w tej grupie zawodowej. Wartości, które powinny łączyć Opiekunów to szacunek do drugiego człowieka, uczciwość, cierpliwość, wyrozumiałość, miłość i pokora. Traktować drugiego człowieka tak, jakbyśmy chcieli być sami traktowani, ponieważ mamy tę świadomość, że wszyscy podążamy w tym samym kierunku - kierunku starości.

ETYKA - Każdy człowiek kieruje się własnym sumieniem. Opiekun jest człowiekiem i postępuje według własnego sumienia. Zależy to od jego przekonań, nastawienia, oraz wyznawanych wartości. Postępowanie opiekuna, zależy przede wszystkim od jego wrażliwości. Pamiętajmy  wykonując  pielęgnację, żeby robić to tak, by nie zapanować w sposób fizyczny i emocjonalny nad podopiecznym. Musi on czuć, że jest godnie i z szacunkiem traktowany. Tylko wtedy sumienie opiekunów nie zostanie w niepokoju. Będzie czyste i spokojne. 

EMPATIA - Opiekun, który potrafi wczuć się w sytuację drugiego człowieka, potrafi zrozumieć jego chorobę, cierpienie, niemoc i bezradność - jest opiekunem z powołania. Jest pewien tego, że nie chce pracować w innym zawodzie, ale chce być - „aż „opiekunem a nie „tylko” opiekunem.

WSPÓŁPRACA- Opiekun nie rywalizuje, ale współpracuje i pracuje na dobre życie seniora. Opiekun i pielęgniarka są od siebie zależni. Jak już wspominałam, Opiekun to ,,oczy pielęgniarki ''- zrozumienie tej ważnej kwestii to sukces obu grup zawodowych. Nie ma tu miejsca na ,lepszych i gorszych. To stereotyp, który trzeba obalić. Obydwie grupy zawodowe posiadają inne kompetencje więc nie mogą ze sobą rywalizować, ale muszą współpracować, co przełoży się na profesjonalną opiekę.

OPIEKA I PIELĘGNACJA W MODELU ,,OGRÓD''

Trzema istotnymi elementami opieki nad seniorem są: Nawadnianie organizmu, odżywianie podopiecznych oraz  ich pielęgnacja.

NAWADNIANIE ORGANIZMU  - Bardzo ważne jest nawadnianie organizmu osób starszych. Wiąże się to z prawidłowym funkcjonowaniem organizmu. Często występujące zaburzenia u osób w podeszłym wieku związane są z przyjmowaniem małej ilości płynów. Niestety osoby w wieku starczym czy osoby obłożnie chore są uzależnione od opiekunów, ponieważ sami nie są w stanie przynieść sobie wody do picia. Często osoby starsze mają zaburzenia łaknienia i nie czują potrzeby przyjmowania płynów ani zgłaszania takiej potrzeby. W tym przypadku opiekun odgrywa ogromną rolę. To właśnie jego obowiązkiem jest dopilnować i kontrolować przyjmowane płyny przez podopiecznych. Na podstawie karty obserwacji przyjmowanych płynów i posiłków ukazuje się nam jasny obraz nawadniania i odżywiania podopiecznych i możemy w każdej chwili reagować zgłaszając to lekarzowi lub pielęgniarce. Nie można dopuścić do sytuacji kryzysowych organizmu. 

Za mała ilość przyjmowanych płynów prowadzi do osłabienia organizmu, do zakażenia układu moczowego, krwiomoczu, niewydolności  nerek i odwodnienia, a co za tym idzie wysuszonych powłok skórnych, które jeszcze bardziej narażone są na otarcia, podrażnienia i odleżyny. Czasami zdarza się tak, że podopieczny obciążony jest różnymi jednostkami chorobowymi, w których nie możemy podać zbyt dużej ilości płynów np. przy niewydolności serca  (ponieważ może dojść do obrzęku płuc i śmierci podopiecznego). Ten przykład również pokazuje,  jak  ważne jest kontrolowanie przyjmowanych płynów.

Wracam po raz kolejny do mojego porównania: Senior jest jak ten kwiat, więdnie bez wody i więdnie przy podaniu za dużej jej ilości. Pielęgnujmy w odpowiedni sposób nasze kwiaty a przebywanie w ich ogrodzie stanie się dla nas przyjemności. Widząc efekty własnej pracy poczujecie jej wartość i znaczenie.

ODŻYWIANIE PODOPIECZNYCH - Jest  powiedzenie: „jesteś tym co jesz''. Jak wiemy wiek starczy wiąże się z różnymi problemami i dolegliwościami. Bardzo istotnym problemem dla podopiecznego jest przyjmowanie posiłków, a właściwie forma w jakiej są one podane. Podopieczni w większości mają problemy z uzębieniem, a wręcz jego brakiem. Przygotowanie posiłków miękkich, ugotowanych i podanych w odpowiedniej formie np. zmiksowanej diety przetartej oraz estetycznie (!) podanej ułatwi podopiecznemu ich spożywanie.

Trzeba pamiętać, że osoby starsze mają ochotę tak jak my na słodycze, owoce, soki, jogurty czy kawę. Nie ograniczajmy im tych przyjemności. Osoby te, często z demencją lub obłożnie chore same nie dostarczą sobie tych rarytasów. Zadaniem opiekuna jest dopilnować, aby często bezradny i zależnego od nas senior otrzymywał pełnowartościowe posiłki odpowiednio przygotowane do jego stanu zdrowia.

PIELĘGNACJA PODOPIECZNYCH - Wykonanie toalety ciała podopiecznego, wydawać by się mogło banalnie proste. Jednak nie jest to takie oczywiste. Opiekun musi spojrzeć na podopiecznego w sposób holistyczny czyli całościowo.

Nie można wejść do pokoju wykonać czynność zmiany pampersa i na tym koniec. Opiekun powinien zwrócić uwagę czy poprzednio wykonująca toaletę ciała osoba umyła miskę, czy podopieczny ma uczesane włosy, krótkie i czyste paznokcie, czy proteza zębowa jest wyczyszczona, czy wykonana została toaleta oczu, oraz uszu. U osób leżących często dochodzi do zalegania moczu w pęcherzu moczowym i może dojść do częstych zakażeń układu moczowego a przy nieumiejętnej pielęgnacji okolic intymnych nawet do sepsy. Istotnym jest również nawilżanie balsamem całego ciała podopiecznego. Poprawia to jego komfort psychiczny, niweluje uczucie suchości i ściągania skóry, zapobiega otarciom i uszkodzeniom. Jednocześnie niweluje zapach, bo starość ma swój specyficzny zapach.

Rolą opiekuna podczas opieki nad seniorem jest określić: problem, cel, działanie, realizację i ocenę. Podchodząc w ten sposób do różnego rodzaju sytuacji, zdarzeń i stanów pacjenta z pełną świadomością bierze odpowiedzialność za jego standard życia.

Katarzyna Putko mgr pielęgniarstwa

Galeria

Partnerzy